Immunotherapie met dendritische cellen

Het immuunsysteem herkent kwaadaardige celwoekeringen vrijwel altijd. Sommige woekerende cellen zijn echter zodanig veranderd dat het immuunsysteem moeite heeft om ze als kwaadaardig te herkennen. Daarnaast produceren tumoren vanaf een bepaalde grootte signaalstoffen die ons immuunsysteem verzwakken.

Kankerpatiënten hebben daarom vaak een verzwakt immuunsysteem. Artsen proberen dit dan te versterken met medicijnen, vitaminen en sporenelementen of via complementair-medische behandelingen.

Kanker ontstaat wanneer een cel in het lichaam zich onttrekt aan de strenge controle van ons lichaam. De cel begint zich ongehinderd te vermenigvuldigen en produceert dochtercellen die het omliggende weefsel binnendringen.

Wanneer deze ontaarde cellen zich via lymfe- en bloedbanen verspreiden, kunnen in dit stadium metastasen ontstaan. Metastasen zijn de “dochtertumoren” van de ontaarde cellen.

Er bestaan ongeveer honderd verschillende soorten kanker. Ze verschillen bijvoorbeeld in de gemiddelde leeftijd waarop ze voorkomen, de groeisnelheid en de neiging om metastasen te vormen.

De immunotherapie met dendritische cellen maakt gebruik van de kracht van ons immuunsysteem. Zij bestaat uit drie stappen:

1. Dendritische cellen “kweken”

Bij de patiënt wordt 200 ml bloed afgenomen. In het laboratorium isoleren specialisten uit dit bloedmonster cellen die zich kunnen ontwikkelen tot dendritische cellen. Aan deze “voorlopercellen” worden in een reageerbuis signaalstoffen en groeifactoren toegevoegd. Deze zorgen ervoor dat de voorlopercellen zich binnen 7 dagen ontwikkelen tot dendritische cellen.

2. Dendritische cellen beladen met informatie

De ontstane dendritische cellen krijgen nog in het reageerbuisje informatie mee waarmee zij later kankercellen in het lichaam kunnen herkennen. Deze “informatie” bestaat uit gedode en speciaal behandelde kankercellen van de betreffende patiënt.

3. De kanker in het lichaam bestrijden

De patiënt(en) krijgen een injectie met de (met informatie beladen) dendritische cellen. De dendritische cellen migreren door het lymfesysteem van het lichaam en geven de informatie door aan de killercellen (T-lymfocyten). Door het contact met de dendritische cellen worden de killercellen actief en bestrijden zij kankercellen in het hele lichaam.

Daarnaast activeren de dendritische cellen de T-helpercellen. De T-helpercellen ondersteunen de killercellen bij de bestrijding van de kankercellen.

Bij behandeling met dendritische cellen maken specialisten gebruik van het lichaamseigen immuunsysteem om de kanker te bestrijden, door het te voorzien van de noodzakelijke informatie.

In tegenstelling tot andere therapievormen zoals chemotherapie of bestraling, waarbij lichaamsvreemde stoffen of straling worden ingezet om de tumor te bestrijden, is dendritische celtherapie een zeer natuurlijke en milde methode. Zij bestrijdt de tumorcellen, maar schaadt de rest van het lichaam niet.

De dendritische celtherapie heeft – als die er al zijn – slechts zeer milde bijwerkingen. Ze verdwijnen na korte tijd en belasten de patiënt(en) nauwelijks of helemaal niet.

De zeldzame bijwerkingen ontstaan meestal door de immuunreactie van het lichaam. Ze lijken op klachten bij een infectie, waarbij ontstekingsboodschapperstoffen vrijkomen: lichte koorts, een gevoel van vermoeidheid of gezwollen lymfeklieren. Soms is er een roodheid zichtbaar op de injectieplaats.

Al deze symptomen zijn ongevaarlijk.

Het aantal studies naar het therapeutisch nut van dendritische cellen bij de behandeling van tumoren groeit voortdurend. U mag echter in geen geval afzien van standaardtherapieën. Deze therapievormen hebben in uitgebreide studies hun werkzaamheid al bewezen.

Het maakt niet uit aan welke vorm van kanker u lijdt. Dendritische celtherapie kan bij alle soorten kanker worden toegepast. De enige uitzondering is bloedkanker (leukemie).

Het meeste succes laat de behandeling zien wanneer er slechts kleine hoeveelheden tumorcellen in het lichaam aanwezig zijn. Dit is bijvoorbeeld kort na een operatie waarbij de tumor is verwijderd.

Het immuunsysteem van patiënten die slechts weinig tumorcellen in het lichaam hebben, functioneert aanzienlijk beter dan bij mensen met een grote tumorlast.

Net als bij andere kankertherapieën, zoals chemo- en radiotherapie, geldt: hoe eerder u met de therapie begint, hoe succesvoller deze is.

Wij onderscheiden twee gevallen:

Geval 1: Patiënten met een primaire tumor die operatief kon worden verwijderd en die nog geen metastasen heeft gevormd:

Het doel van de therapie is in dit geval 1. genezing en 2. het voorkomen van terugval en het opnieuw optreden van kanker. Hier liggen de succespercentages boven de 90 procent. Eén enkele behandelcyclus is voldoende.

Geval 2: Patiënten bij wie de tumor niet kon worden verwijderd, waarbij zich metastasen hebben gevormd en andere organen zijn aangetast:

Het doel van de therapie is het stoppen van de voortgang en het aantasten van verdere organen. Afhankelijk van de kankervorm zijn hier volgens WHO-criteria responspercentages van 60 tot 65 procent.

De kanker verdwijnt weliswaar niet, maar staat onder controle en de levensverwachting en levenskwaliteit worden aanzienlijk verhoogd.

In dit geval is vaak meer dan één therapiecyclus nodig. Afhankelijk van de individuele situatie wordt na 6 tot 9 maanden een nieuwe cyclus herhaald.

Resultaten zijn binnen 3 maanden te verwachten. Het volledige effect van dendritische celtherapie wordt na 6–9 maanden zichtbaar.

De behandeling vindt plaats in een privékliniek in Duitsland. Met uitzondering van enkele Baltische staten is er in andere Europese landen geen goedkeuring voor DCT. Het verzenden van de cellen, zoals soms wordt aangeboden, is niet toegestaan, onder andere omdat de werkzaamheid van de cellen na transport niet kan worden gegarandeerd.

Voor patiënten is de therapie met dendritische cellen zeer eenvoudig. Tijdens een eerste afspraak wordt bloed afgenomen. Tijdens een tweede afspraak worden de cellen onder de huid geïnjecteerd.

De vervaardiging van een “celpreparaat” met dendritische cellen is daarentegen complex. Dit mag alleen worden uitgevoerd in een hiervoor door de autoriteiten erkend gespecialiseerd laboratorium van de hoogste kwaliteitsklasse, met uitgebreide apparatuur.

Er zijn hooggekwalificeerde medewerkers nodig om het celpreparaat volgens de strengste voorschriften te vervaardigen.

Dendritische celtherapie werd voor het eerst beschreven in 1973. In 2011 ontving Ralph M. Steinman voor zijn baanbrekende werk op dit gebied de Nobelprijs voor Geneeskunde. In Duitsland is de toepassing tegenwoordig gebaseerd op meer dan 20 jaar klinische ervaring en geldt zij als een vast onderdeel van de integratieve oncologie.

Klinische onderzoeken met vaccinatie met dendritische cellen

• Vooruitgang in het onderzoek naar dendritische celvaccins in de kankerimmunotherapie

• Verlengde antigeenblootstelling door vaccinatie met dendritische cellen bij de palliatieve behandeling van patiënten met darmkanker stadium IV
• Vaccinatie met dendritische cellen bij patiënten met glioblastoma multiforme: is een nieuwe mijlpaal bereikt?
• Dendritische celvaccins bij borstkanker: immunomodulatie en immunotherapie
• Observatiestudie: immunotherapie op basis van dendritische cellen (DC) bij kanker
• Effectiviteit van vaccinatie met dendritische cellen bij langdurige antigeenblootstelling in de palliatieve behandeling van alvleesklierkanker
• Vaccinatie met dendritische cellen was veilig en leidde tot immuunreacties bij patiënten met multipel myeloom
• Antitumorvaccinatie met dendritische cellen in het kader van een priming- en boosting-aanpak
• Definitieve resultaten van de klinische studie naar glioblastoom bij hersentumoren
• Onderzoek naar dendritische celtherapie bij AML (acute myeloïde leukemie) heeft veelbelovende resultaten laten zien
• Op dendritische cellen gebaseerde immunotherapie voor prostaatkanker